Pisanie Rozwojowe
Autorska metoda nauki pisania wypracowań maturalnych
Nie kupuj cudzego głosu, dojdź do swojego!
Odrzuć szablony i schematy!
Schemat to coś, co jako nauczyciel dopracowałem do perfekcji. Przez ponad 15 lat pracowałem z uczniami, korzystając właśnie z wypracowanego schematu. Było to bezpieczne i przewidywalne – i dla mnie jako nauczyciela i dla ucznia, zagubionego często w zawiłym świecie wymagań maturalnych. Sztywne ramy schematu mają swoje plusy, jednak z czasem coraz wyraźniej dostrzegałem ich wady – stłamszenie indywidualności, kreatywności i autentyczności ucznia. Wypracowania stawały się podobne do siebie, przeciętne i ta przeciętność zbyt często była punktem docelowym dla wszystkich, niezależnie od zdolności i predyspozycji. Z jednej strony chciałem, by uczniowie zajmowali jakieś, stanowisko, wyrażali swoje zdanie (jest to przecież podstawa argumentacji), z drugiej uczyłem ich mówić narzuconym z góry głosem, podporządkowanym sztucznym schematom i sformułowaniom. Ta sprzeczność nie dawała mi spokoju.
Postanowiłem coś z tym zrobić. Metodą prób i błędów dopracowałem wreszcie metodę, która próbuje łączyć te sprzeczności. Pamiętając, że rodzic i uczeń oczekują przede wszystkim rezultatu, czyli konkretnego wyniku egzaminu maturalnego, dopracowałem metody pracy, które pozwalają to osiągnąć, bazując na naturalnych predyspozycjach i osobowości ucznia. Metodę tą nazwałem „Pisaniem rozwojowym”, ponieważ pozwala ona na rozwój umiejętności formułowania WŁASNEGO zdania przez młodych ludzi, pozwala im również zwerbalizować własne poglądy, dookreślić swą osobowość. Wiem jak jest to istotne, poznałem bowiem ten problem również od strony naukowej - w swej pracy doktorskiej zajmowałem się polskimi powieściami rozwojowymi, czyli utworami opisującymi dojrzewanie młodych ludzi.
"Pisanie Rozwojowe" oznacza przede wszystkim to rezygnację ze schematu. Wiem, że daje on poczucie bezpieczeństwa i oczywiście od niego zaczynamy. Robimy to jednak tylko po to, by nadbudować nad nim coś wartościowszego – siłę własnej, oryginalnej argumentacji. Sztywne trzymanie się schematu wcale nie oznacza, że Twoje wypracowanie otrzyma dużą ilość punktów. Schemat daje poczucie bezpieczeństwa, jednak jest też ograniczeniem, usztywnia myślenie. Schemat sprawia, że uczeń pozbawiony jest naturalnej umiejętności elastycznego myślenia, tak potrzebnego w wypadku wypracowania maturalnego (zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym). Schemat, który ma chronić ucznia, staje się często zagrożeniem, pułapką – czasem wystarczy tylko niestandardowo sformułowany temat i cały wysiłek ucznia idzie na marne, wypełnia on zapamiętaną konstrukcję schematu błędną treścią.
Jak to działa?
By zilustrować proponowany przeze mnie proces nauki posłużę się obrazową metaforą wznoszenia budynku. Tak jak prawdziwą budowę możemy naszą pracę podzielić na 4 etapy, czyli czynności, które musisz wykonać:
1) Zaprojektuj – zajmij stanowisko, które jest Ci bliskie. (TEZA)
W pierwszej kolejności skupiam się na nauce umiejętności argumentowania, zajmowania stanowiska i wyrażania swojej opinii w kwestiach zajmujących współczesną młodzież. Szukam czegoś, co jest dla Ciebie ważne po to, by wykorzystać to do nauki argumentowania. Łatwiej jest nam bronić tego, co uważamy za wartościowe i atakować to, co nam się nie podoba.
2) Postaw rusztowanie – określ, jak chcesz obronić swoje stanowisko? (ARGUMENTY i KONSTRUKCJA)
Sztywny schemat próbujemy zastąpić rusztowaniem, które służy pomocą w budowaniu wypracowania, ale nie narzuca jego kształtu. W ten sposób nie tracimy elastyczności myślenia i umiejętności niestandardowego ujmowania tematu. Schemat jest konstrukcją, w której musimy umieścić treść, rusztowanie pozwala nam zbudować treść po swojemu. W przeciwieństwie do sztywnego schematu, rusztowanie z założenia jest tymczasowe i znika w miarę wzrostu samodzielności.
Różnica jest więc taka, że po skończonej pracy rusztowanie składamy i zostaje nasza własna, oryginalna praca, a nie schemat, lepiej lub gorzej wypełniony treścią, podobny do tysięcy innych prac. Rusztowanie jest nam potrzebne chwilowo, schemat jest z nami cały czas. Rusztowanie jest dla nas narzędziem, które nam służy, dopasowuje się do naszych koncepcji, schemat z kolei nas ogranicza, to my musimy się dostosować do niego.
3) Zbuduj (PRZYKŁADY i KONTEKSTY)
Po tezie i argumentacji przechodzimy do wypełnienia ich treścią. Wymagania egzaminacyjne są nieubłagane i musimy wykazać się znajomością lektur i kontekstów. Musimy to jednak zrobić „funkcjonalnie” i tu schemat najczęściej stawał się pułapką – brak intelektualnej elastyczności sprawiał, że uczniowie często wrzucali w schemat suchą wiedzę, nie dopasowując jej do argumentacji – schemat wymuszał bezrefleksyjność. Świadomość tego, co chcemy powiedzieć, autentyczne zaangażowanie w temat sprawia, że mamy w tej kwestii większą swobodę – potrafimy kreatywnie wykorzystać materiał (fakty z lektur i konteksty), by zbudować swą budowlę (wypracowanie).
4) Wykonaj poprawki
Ten etap możemy przyrównać to inspekcji nadzoru budowlanego przed oddaniem budynku. Sprawdzam, czy Twoje wypracowanie spełnia wszystkie wymagania maturalne, dostajesz więc wiarygodną informację zwrotną od egzaminatora, który wie jak Twoja praca zostałaby oceniona. Co więcej oprócz punktów otrzymasz kompleksową informację zwrotną - co zrobiłeś dobrze, co poszło nie tak i nad czym należy pracować. Czasem trzeba będzie wprowadzić małe poprawki, czasem zburzyć dom i postawić na nowo.
Dlaczego to działa?
„Pisanie Rozwojowe” łączy dwa, na pozór sprzeczne, podejścia:
- buduje Twoją motywację i zaangażowanie poprzez danie Ci swobody wyrażania własnego zdania i obrony swojego stanowiska;
- rygor pojawia się dopiero po tym etapie – twój autentyczny głos staramy się dopasować do ścisłych kryteriów oceniania wypracowania maturalnego.
W ten sposób powstaje wartościowa, przemyślana całość – oryginalna i mająca szansę na wysoki wynik maturalny. Unikamy też dwóch skrajności – pisania bez logicznego porządku i pisania ściśle pod narzucony schemat. Najpierw tworzymy oryginalną, wartościową treść – dopiero później nadajemy jej kształt.
Co Ci to da?
1. Odnalezienie własnego głosu pisarskiego
Zamiast uczyć się odtwarzać gotowy schemat, nauczysz się sam argumentować i myśleć – twój tekst przestanie być tylko "poprawny formalnie", a zacznie się bronić czymś autentycznym.
2. Wysokie wyniki na maturze
Jako egzaminator znam wymagania maturalne od środka. Dzięki temu Twoja oryginalność nie zostanie potraktowana jak błąd, tylko jak atut, który przełoży się na wyższy wynik matury.
3. Budowanie tożsamości
Autentyczna praca nad werbalizacją własnych myśli sprawia, że krystalizuje się nasza tożsamość. Nie rozumiemy tego, czego nie potrafimy nazwać. Ta metoda wspiera w naturalnym rozwoju i poznaniu samego siebie.
4. Samodzielność
Moje wsparcie maleje wprost proporcjonalnie do rozwoju Twojej samodzielności, która z kolei tworzy pewność siebie. Metoda nie uczy wypełniania schematu ale samodzielnego myślenia i podejmowania decyzji, które przydadzą się w życiu.
.
"Pisanie Rozwojowe" zapewnia Ci coś rzadkiego — wolność w poszukiwaniu własnego głosu połączoną z gwarancją, że ten głos przetrwa konfrontację z twardymi kryteriami oceny.
Zapraszam na mój Instagram!
MindUp Edukacja
Jarosław Cieślak
ul. Klubowa 3/12
42-263 Huta Stara B
NIP 6472-388-724
739903701
mindup.edukacja@gmail.com
Tel: 739903701
mindup.edukacja@gmail.com
Zapraszam na mój Instagram!